دعاوی کیفری تصرف عدوانی

در مواقعی اتفاق می افتد که شخصی مالی را که در آن ذی‌نفع هستید را تصرف کرده است این امر موجب طرح دعاوی کیفری در خصوص جرایم علیه اموال و مالکیت خواهد بود و این موضوع شامل عنوان مجرمانه تصرف عدوانی خواهد بود. لذا با ارائه این مقاله به بررسی این نوع از دعاوی خواهیم پرداخت.

در ابتدا لازم است که  بدانیم تعریف تصرف عدوانی در امور مدنی با  کیفری کاملا متفاوت خواهد بود. این موضوع در قوانین مدنی و جزایی مختلف بیان شده است از جمله در قانون آیین دادرسی مدنی و قانون مجازات اسلامی و همچنین قانون مبارزه با تصرف عدوانی مصوب سال ۱۳۵۲ که هر کدام تعاریفی جداگانه را ارائه نموده اند اما اگر بخواهیم تعریفی کلی داشته باشیم  در نتیجه می توان گفت که تصرف عدوانی عبارت است از تصرف شخصی غیر محق بر اموال غیر منقول مالک یا متصرف محق و یا  استیلای مادی و عرفی شخصی بر مال دیگری به قصد استفاده از آن به نفع خود بدون مجوز.

عناصر تشکیل دهنده تصرف عدوانی

هر جرمی دارای عناصر تشکیل دهنده می باشد و برای آنکه شکایت کیفری در خصوص جرم تصرف عدوانی به نتیچه برسد بایستی این عناصر را به اثیات برسانیم  لذا به توضیح این عناصر می پردازیم:

عنصر قانونی

رکن قانونی جرم تصرف عدوانی  مطابق با قانون مجازات اسلامی ماده ۶۹۰ می باشد که  در آن اشاره شده است که ﻫﺮگاه شخصی با ﺻﺤﻨﻪ ﺳﺎزی از ﻗﺒﻴﻞ پی کنی، دیوار کشی، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺣﺪ ﻓﺎﺻﻞ و یا از بین بردن ﻣـﺮز، ﻛـﺮت ﺑﻨـﺪی و همچنین ﻧﻬﺮﻛـشی، ﺣﻔﺮﭼﺎه، ﻏﺮس اﺷﺠﺎر و زراﻋﺖ و مواردی مانند این به ﺗﻬﻴﻪ آﺛﺎر ﺗﺼﺮف در اراضی ﻣﺰروعی اقدام نموده باشد به نحوی که  این اراضی اﻋﻢ از ﻛﺸﺖ ﺷﺪه ﻳﺎ در آئیش زراﻋـی، ﺟﻨﮕﻠﻬﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ملی ﺷﺪه ﻛﻮﻫﺴﺘﺎن‌ها، ﺑﺎغ‌ها، ﻗﻠﻤﺴﺘﺎن‌ها، ﻣﻨـﺎﺑﻊ آب، ـﺸﻤﻪ ﺳـﺎرﻫﺎ و موارد دیگری که در این ماده احصاء شده است را به ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺼﺮف ﻳﺎ ذی‌حق معرفیﻛـﺮدن ﺧﻮد ﻳﺎ دﻳﮕﺮی اعلام نموده و ﻳﺎ ﺑﺪون اﺟﺎزه ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻳﺎ ﻣﺮاﺟﻊ ذﻳﺼﻼح دﻳﮕﺮ ﻣﺒـﺎدرت ﺑـﻪ عملیاتی کند ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃبیعی شود، ﻳﺎ اﻗﺪام ﺑﻪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺠﺎوز و ﺗﺼﺮف عدوانی ﻳﺎ اﻳﺠﺎد ﻣﺰاﺣﻤـﺖ ﻳﺎ ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺣﻖ در ﻣﻮارد ﻣﺬﻛﻮر کند ﺑﻪ ﻣﺠﺎزات یک ﻣﺎه ﺗﺎ ﻳﻜﺴﺎل ﺣﺒﺲ ﻣﺤﻜﻮم می‌ﺷﻮد». نکته ای که وجود دارد این است در دعاوی کیفری تصزف عدوانی با اثبات تصرف دادﮔﺎه کیفری می بایست ﺣﺴﺐ ﻣﻮرد رﻓﻊ ﺗﺼﺮف عدوانی ﻳﺎ رﻓﻊ ﻣﺰاﺣﻤﺖ ﻳﺎ ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺣﻖ ﻳﺎ اﻋﺎده وﺿﻊ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺎﺑﻖ را اجرا نماید.

عنصر مادی

برای اثبات در دعاوی کیفری تصرف عدوانی عنصر مادی بایستی وجود داشته باشد و آن عبارت است از تصرفی که طبق آن آثار مالکیت در ملک قابل مشاهده بوده باشد؛ که دیوار کشی، پی کندن، جمع نمودن مصالح ساختمانی در خصوص املاک شهری و مسکونی و یا شخم زدن، برداشت محصول و آبیاری در مورد املاک مزروعی و بیرون از شهر. جرم تصرف عدوانی مقید می باشد و تحقق جرم منوط به تصرف یا ذی‌حق معرفی کردن خود یا دیگری یا اقدام به هرگونه تصرف عدوانی است در نتیجه اگر اعمالی صورت گیرد که منجر به حصول چنین نتیجه‌ای نگردد موضوع از مصاددیق جرم موضوع ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی نخواهد بود.

عنصر معنوی

عنصر معنوی در تصرف عدوانی به تصرفی که آثار مالکیت در ملک قابل لمس و مشاهده نباشد ولی اسباب و مدارک حقوقی اقتضای مالکیت او را در آن ملک داشته باشد اطلاق می گردد. در زمانی که ملکی به صورت ارث منتقل شده است و یا دادگاه حکمی در جهت تملیک برای آن ملک صادر نموده باشد و یا همچنین اراضی بایری که مالک دارد یا اراضی آییش نیز تصرف معنوی مالکان بر آنها مسلم است. در این خصوص نمونه های تصرفات متعددی هم وجود دارد از جمله تصرف اداری تصرف از طرف غیر تصرف استعمالی تصرف انتفاعی تصرف به عنوان مالکیت یا تصرف مالکانه تصرف به عنوان وقف تصرف حقوقی تصرف عدوانی به معنی اخص تصرف عدوانی به  معنی اعم تصرف غاصبانه تصرف غصبی تصرف مالی در برابر تصرف غیر مالی تصرف قانونی در برابر تصرف عدوانی و تصرف غیرقانونی تصرف مادی.

همچنین در دعاوی کیفری تصرف عدوانی مرتکب بایستی نسبت به ماهیت غیرقانونی بودن عمل ارتکابی آگاهی داشته باشد هر زمانی که شخصی اقدام به تصرف در مال غیرمنقولی نموده باشد به تصور اینکه ملک خود او بوده و بدون اینکه  بداند قبلاً به شخص دیگری منتقل شده است، به جهت  اینکه به موضوع مربوطه علم و آگاهی نداشته است رفتار او مشمول تصرف عدوانی نخواهد بود و نکته دیگر این است که مرتکب بغیر از خواستن ارتکاب جرم بایستی نتیجه حاصل از جرم را نیز باید قصد کند.
باشد یعنی در هر زمانی که تصرف ناشی از اراده مرتکب نبوده باشد به جهت فقدان عمد در فعل و یا رفتار مرتکب، از شمول عنوان تصرف عدوانی خارج خواهد بود.

دعاوی کیفری
دعاوی کیفری

تشدید مجازات جرم تصرف عدوانی

در دعاوی کیفری هرگاه تکرار جرم از سوی مجرم  انجام پذیرد عاملی خواهد بود برای اینکه این جرم را تشدید بنمائیم. ماده ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی بیان می دارد در هر زمانی که شخصی به موجب حکم قطعی محکوم به خلع ید از مال غیر منقولی یا محکوم به رفع مزاحمت یا رفع ممانعت از حق شده است و سپس  بعد‌از اجرای حکم  مورد حکم را عدواناً متصر شده باشد یا اقداماتی بدون مجوز انجام بدهد علاوه بر رفع تجاوز به حبس از شش ماه تا دو سال نیز محکوم ‌خواهد گردید.

در پایان بایستی معروض دارم که تصرف عدوانی زمانی‌ است که مال غیرمنقول، بدون رضایت مالک آن از طرف کسی تصرف شود و هرگاه در دادگاه کیفری ثابت شود که متصرف سوءنیت نداشته یا با رضایت مالک محل را تصرف کرده است با رعایت برخی شرایط قانونی، موضوع  از آن جنبه منتفی و جنبه حقوقی پیدا خواهد کرد و نکته دیگر اینکه دعاوی کیفری تصرف عدوانی از جهت صلاحیت مرجع رسیدگی‌کننده از نظر ذاتی در صلاحیت مراجع قضایی است و از حیث صلاحیت محلی با دادگاه کیفری محل وقوع جرم که همان محل وقوع ملک می باشد خواهد بود.

 

منابع:

برگرفته از محشای قانون مجازات اسلامی / ایرج گلدوزیان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *