آدم ربایی جرمی است که از سال­های گذشته وجود داشته و قانونگذاران نسبت به این جرم حساسیت­هایی زیادی را نشان داده­اند. آدم‌ربایی به طور کلی در خصوص سلب آزادی تن اتفاق می­افتد. تعاریف متعددی از آدم­ربایی وجود دارد، در یک تعریف آدم ربایی عبارت است از انتقال یک شخص بدون رضایت او از محلی به محل دیگر با استفاده از زور، تهدید یا فریفتن ودر تعریفی دیگر آدم‌ربایی به معنای سلب آزادی تن دیگری بدون رضایت او و با قصد نامشروع از طریق انتقال و جابجایی  از یک محل به محل دیگر می­باشد. و در تعریف آزادی هم باید گفت که آزادی یعنی فرد بتواند از هر نقطه کشور به نقطه دیگر آن مسافرت کرده یا نقل مکان کند، یا از کشور خود خارج شده و مجددا به آن برگردد.

عناصر جرم آدم‌ربایی

تمام جرایم برای تشکیل شدن دارای عناصری هستند که در صورت جمع آن عناصر برای اشخاص مسئولیت ایجاد می­کند. جرم آدم ربایی هم بر همین منوال است که به شرح عناصر متشکله آن می­پردازیم.

وکیل
وکیل

عنصر قانونی:

عنصر قانونی در جرم آدم ربایی در قانون نجارات اسلامی و در ماده ۶۲۱ است . ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی بیان می­دارد:«هرکس به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقام یا به هر منظور دیگر، به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر شخصا یا توسط دیگری، شخصی را برباید یا مخفی کند به حبس از پنج تا پانزده سال محکوم خواهد شد.در صورتی که سن مجنی علیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط وسایل نقلیه انجام پذیرد یا به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود مرتکب به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می‌گردد.»

عنصر مادی:

در مورد عنصر مادی جرم آدم ربایی بایستی شزایطی را در نظر ذاشت در ابتدا بایستی در نظر داشت که این حرم با فعل مثبت مادی حادث می­شود و نه ترک فعل.

ذکر چند نکته در خصوص جرم آدم ربایی لازم است که در ذیل به آن اشاره می­نمایم.

اولین نکته موضوع جرم آدم‌ربایی است، در این جرم انسان زنده  موضوع می­باشد که سن انسان به طور کلی تاثیراتی را هم بر روی نوع جرم خواهد گذاشت و باید این نکته را مدنظر قرار داد که اگر انسان  حداقل ۱۵ سال داشته باشد جرم آدم ربایی حادث شده از نوع ساده خواهد بود و در صورتی که کمتر از این باشد مشمول آدم‌ربایی مشدد یا دزدیدن طفل تازه متولدشده گردد و در صورتی که موضوع انسان مرده­ای باشد ممکن است مشمول عنوان مخفی کردن اموات قرار گیرد.

دومین شرط مربوط به رفتار مجرمانه می­باشد. انتقال جسم مجنی‌علیه از یک مکانی به مکان دیگر با زور و تهدید و حیله باید بوده باشد و به طور کلی بایستی  مجنی‌علیه اراده‌ای از خود نداشته باشد.

در ادامه ذکر این نکته لازم است که درجرم آدم ربایی هر کسی می‌تواند مرتکب جرم باشد و اشمال ارتکاب هم می­تواند به صورت مباشرت یا مداخله باشد و نحوه ارتکاب هم به طور غیرمستقیم قابل تحقق است.

رضایت نداشتن مجنی‌علیه، شرط لازم است و بدون آن جرم محقق نمی‌شود.

نتیجه مجرمانه: درست است که در ماده ۶۲۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی از نتیجه حرفی به میان نیامده اما آدم‌ربایی از جرایم مقید بوده و نتیجه آن نیز سلب آزادی از فرد ربوده‌شده است.

عنصر معنوی:

سوء‌نیت عام: مرتکب علاوه بر علم به موضوع جرم و وصف آن یعنی انسان زنده باید در انجام عمل عامل هم باشد و علم و آگاهی مرتکب به عدم رضایت بزه دیده شرط نیست این جرم مطلق است و نیازی به سوء نیت خاص ندارد و مفروض است پس ربودن انسان زنده که در حال خواب یا بیهوشی است مشمول این حکم می‌باشد.

انگیزه مرتکب: به طور معمول، مقنن انگیزه را به عنوان یکی از اجزای تشکیل‌دهنده عنصر روانی جرایم به‌شمار نمی‌آورد و داشتن انگیزه شرافتمندانه در جرایم تعزیری و بازدارنده از جهات مخففه محسوب می‌شود. با این وجود انگیزه یکی از اجزای عنصر معنوی جرم آدم‌ربایی محسوب می‌شود.

مقنن در ماده ۶۲۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی، واژه قصد را بکار برده است ولی این واژه بر انگیزه دلالت خواهد داشت و دلالتی بر سوء نیت خاص داشته است و فرد آدم‌ربا باید عمد در ربودن را داشته باشد و با توجه بر این موضوع که نتیجه جرم آدم‌ربایی از عمل مرتکب جدا نمی باشد نیست لذا سوءنیت خاص در سوءنیت عام مرتکب مستتر بوده و کسی که قصد ربودن دیگری را داردبه طور کلی قصد سلب آزادی او را نیز خواهد داشت.

شاید دوست داشته باشید بخوانید  نشر اکاذیب از نگاه قانون

یکی از موارد مهم این است که رضایت نداشتن مجنی‌علیه، شرط لازم برای جرم آدم ربایی بوده و بدون آن جرم محقق نخواهد شد وآدم‌ربایی از جرایم مقید بوده و نتیجه آن نیز سلب آزادی از فرد ربوده‌شده است.

دعاوی کیفری
دعاوی کیفری

شرایط تحقق جرم آدم‌ربایی

یکی از شرایط تحقق جرم آدم‌ربایی عدم وجود رضایت شخص ربوده شده می باشد. این شرط را می‌توان مهمترین عنصر تحقق جرم آدم‌ربایی دانست؛ چرا که بایستی عمل ربایش باید بدون رضایت شخص ربوده‌شده صورت گرفته باشد و با وجود رضایت شخص ربوده‌ شده، تحقق این جرم منتفی خواهد بود.

شرط دیگر وقوع جرم آدم‌ربایی را انتقال شخص ربوده‌شده از محلی به محل دیگرباید عنوان کرد که در غیر این صورت این جرم  موضوعیت نخواهد داشت. در جرم آدم‌ربایی اساسا مباشرت و همکاری مجرم در ارتکاب جرم شرط نمی باشد و رباینده بنا به تصریح ماده ۶۲۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی، می‌تواند این جرم را به وسیله دیگری انجام دهد؛ مانند زمانی که ربایش از سوی شخصی مجنون صورت گرفته باشد که در این مورد سبب، اقوی از مباشر خواهد بود و مسئولیت کیفری متوجه سبب می­گردد. آدم‌ربایی جرمی عمدی بوده لذا مرتکب باید قصد ربودن انسان زنده‌ای را برخلاف میل وی داشته باشد و با فقدان این شرط جرم آدم‌ربایی قابل تحقق نخواهد بود. مانند اینکه شخصی بدون اطلاع از محبوس شدن شخصی در صندوق عقب اتومبیلش او را به محل دیگری منتقل می­نماید.

۴ علت جهت تشدید مجازات آدم‌ربایی وجود دارد که به شرح زیر خواهد بود:

  1. سن مجنی‌علیه کمتر از ۱۵ سال تمام باشد.
  2. ربودن با وسیله نقلیه­ای که اطلاق وسیله نقلیه را داشته باشد صورت گیرد که وسایل نقلیه اعم ازموتوری و غیرموتوری مانند دوچرخه را نیزمی‌شود.
  3. رساندن آسیب جسمی به مجنی‌علیه که این آسیب­ها هم شامل آسیب‌های روحی و روانی نسبت به مجنی‌علیه را نیزشامل خواهد شد.
  4. رساندن آسیب حیثیتی به مجنی‌علیه. هر گاه بزه‌دیده مؤنث یا پسربچه­ای زیبا بوده باشد. لازم به ذکر است زیبا بودن پسربچه در این مورد در صورت نیاز به اثبات بر عهدۀ مجنی علیه می باشد.
    • صورت خاص از جرم آدم‌ربایی به شرح زیر می­باشد:
  5. ربودن طفل تازه متولد شده یک جرم خاص آدم ربایی براساس ماده ۶۳۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی است که در این ماده بیان شده است که: هر کس طفلی را که تازه متولد شده است، را بدزدد یا مخفی کند یا او را به جای طفل دیگری یا متعلق به زن دیگری غیر از مادر طفل قلمداد کند، به ۶ ماه تا ۳ سال حبس محکوم خواهدشد و چنانچه احراز شود که طفل مزبور مرده بوده است، مرتکب به یکصد هزار تا ۵۰۰ هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
  6. مخفی کردن اموات نوع خاصی از جرم آدم ربایی است که بر اساس ماده ۶۳۵ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی می­باشد. بر اساس این ماده، هرکس بدون رعایت نظامات مربوط به دفن اموات، جنازه‌ای را دفن کند یا سبب دفن آن شود یا آن را مخفی کند، به جزای نقدی از یکصد هزار تا یک میلیون ریال محکوم خواهد شد.
  7. مخفی کردن مجرم.
  8. طبق قانون تشدید مقابله با اقدامات تروریستی دولت آمریکا مصوب ۱۰ آبان سال ۱۳۶۸ ربودن اتباع ایرانی جرم خاص آدم ربایی می­باشد.

۴ مورد اختصاصی در مورد جرم آدم ربایی وجود دارد که به شرح زیر می باشد:

  1. جرم آدم‌ربایی از جرایم آنی به شمار می‌رود. منظور از جرم آنی، جرمی است که عنصر مادی جرم در یک لحظه واقع خواهد شد لذا د راین لحظه جرم آنی به وقوع پیوسته است.
  2. مقیّد به نتیجه است.
  3. از جرایم غیر قابل گذشت محسوب می‌شود.
  4. مجازات این جرم غیر قابل تعلیق است.
شاید دوست داشته باشید بخوانید  بررسی ارکان جعل رایانه ای
دعاوی کیفری
دعاوی کیفری

مجازات جرم آدم‌ربایی

مجازات جرم ادم ربایی بر مبنای نوع جرم متفاوت است و نسبت به جرم آدم ربایی در حالت ساده یک نوع مجازات در نظر گرفته شده است که(( طبق ماده ۶۲۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی، مجازات جرم آدم‌ربایی ساده، حبس از ۵ تا ۱۵ سال است )) و در حالت دیگری که جرم آدم ربایی به صورت مشدد را تشکیل می­دهد  مجازات شدیدتر خواهد بود در نتیجه مطابق ماده ۶۲۱(( در صورتی که سن مجنی‌علیه کمتر از ۱۵ سال یا ربودن با استفاده از وسیله نقلیه باشد یا به مجنی‌علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود، مرتکب به حداکثر مجازات یعنی ۱۵ سال حبس محکوم خواهد شد و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می‌شود((.

معاونت در آدم‌ربایی

در مورد معاونت در جرم آدم ربایی در ابتدا به ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی می­پردازیم.

ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲، معاونت در جرم را به طور کلی تعریف نموده است و بر اساس این ماده، اشخاص زیر در سه حالت معاون جرم محسوب خواهند شد.

  1. هر کس، دیگری را ترغیب، تهدید، تطمیع یا تحریک به ارتکاب جرم کند یا با دسیسه یا فریب یا سوءاستفاده از قدرت، موجب وقوع جرم شود.
  2. هر کس وسایل ارتکاب جرم را بسازد یا تهیه کند یا طریق ارتکاب جرم را به مرتکب ارایه دهد.
  3. هرکس وقوع جرم را تسهیل کند.

سپس بعد از یک تعریف کلی به تبصره این ماده می­پردازیم تا جزییات موضوع معاونت معلوم و مشخص گردد. برای تحقق معاونت در جرم، وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم شرط می­باشد و هرگاه فاعل اصلی جرم، مرتکب یک جرم شدیدترازآنچه مدنظرمعاون بوده است را مرتکب گردد، معاون به مجازات معاونت در جرم خفیف‌تر محکوم خواهد شد.  لذا با توجه به تعریف قانونگذار از معاون در جرم، نتیجه­ای که بدست می­آید این است که در جرم آدم‌ربایی معاونت به ایت صورت خواهد بود: هر گاه فردی با علم و عمد، وسایل مرتبط با ارتکاب جرم آدم‌ربایی و یا نوزاد ربایی را تهیه نموده باشد یا  اینکه افراد را به ارتکاب جرم آدم ربایی تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع نموده است و همچنین به هر طرق دیگری موجبات وقوع جرم را تسهیل نموده باشد به عنوان معاون در جرم شناخته خواهد شد و مجازات او حداقل مجازات مقرر در قانون برای همان جرم است که برای جرم آدم‌ربایی ۵ سال و نوزادربایی ۶ ماه حبس قانونگذار پیش‌بینی نموده است.

شروع به آدم‌ربایی

در خصوص شروع به آدم ربایی بایستی اشاره کنم که اگر شخصی شروع به آدم‌ربایی کرده و به طور کلی یعنی قصد ارتکاب جرم نموده است و شروع به اجرای آن بنماید اما جرم بنا به دلایلی اتفاق نیفتده باشد به استناد ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی در باب شروع به جرم مجازات خواهد شد و بر اساس تبصره ماده ۶۲۱ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی نیز به سه تا پنج سال حبس محکوم خواهد شد.در نتیجه هر کس قصد ارتکاب جرمی نموده است و شروع به اجرای آن نیر می­کند ولی بر مبنای یک واسطه عامل خارج از اراده او قصدش معلق شده باشد بر اساس ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی به شرح زیر مجازات خواهد شد:

  1. در جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، حبس دایم یا حبس تعزیری درجه یک تا سه است به حبس تعزیری درجه چهار.
  2. در جرایمی که مجازات قانونی آنها قطع عضو یا حبس تعزیری درجه چهار است به حبس تعزیری درجه پنج.
  3. در جرایمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی یا حبس تعزیری درجه پنج است، به حبس تعزیری یا شلاق یا جزای نقدی درجه ۶٫

در تبصره این ماده به نکته­ای اشاره شده است که نوعی دیگر از رفتار ارتکابی مرتبط با جرمی را شروع به جرم قلمداد می­کند. تبصره ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی بیان می­دارد که: هرگاه رفتار ارتکابی، ارتباط مستقیم با ارتکاب جرم داشته اما به جهات مادی که مرتکب از آنها بی‌اطلاع است، وقوع جرم غیرممکن باشد، اقدام انجام‌شده در حکم شروع به جرم است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *