دعاوی کیفری و شروع به جرم

منظور از شروع به جرم  در دعاوی کیفری به مرحله پیش از ارتکاب جرم که شخصی  اقداماتی را در جهت اجرای جرم  و در راستای ارتکاب آن جرم و قبل از آن‌ که جرم به مرحله اجرا در آمده باشد صورت پذیرفته باشد ولی به دلیل برخورد با یک مانع خارجی، جرمی که هنوز به طورکامل صورت نپذیرفته است، متوقف می گردد و به سرانجام نخواهد رسید.

تحقق شروع به جرم

در دعاوی کیفری شروع به جرم، بیانگر وجود قصد مجرمانه در تعقیب و تکمیل جرم می باشد و به صورت کلی هرگاه در حین ارتکاب  یک جرم، عاملی خارجی دخالت نکرده باشد و مانع تحقق جرم نگردد و جرم به صورتی کامل انجام می‌گیرد. بایستی خاطرنشان نمایم که  این مساله به اندازه ای دارای اهمیت می باشد که قانونگذار در هر زمان و شرایط مواردی را در قوانین مصوب خود به آن اختصاص می دهد.

بر طبق ماده ۱۲۲ از قانون مجازات اسلامی سال ۹۲  در دعاوی کیفری زمانی که شخصی  قصد ارتکاب جرمی را کرده باشد و شروع به اجرای آن نماید و اقداماتی را که با حدوث جرم ارتباط داشته باشد را نیز انجام بدهد ولی به واسطه عامل خارجی که از اراده او خارج بوده باشدو قصد  او معلق گردد  این اقدام شخص شروع به جرم محسوب خواهد شد و براساس مندرجات و تصریح قانون هرگاه قانونگذار در این خصوص و با این شرایط مجازات دیگری برای آن جرم تعیین کرده باشد به آن مجازات محکوم می گردد و در غیر این صورت به مجازات‌های مقرر در قانون محکوم می گردد.

نکته حائز اهمیت این است که  هرگاه شخصی در دعاوی کیفری که درجه یک تا سه است، اقدامات او مشمول شروع به جرم بشود مجازات شروع به جرم آن، حبس تعزیری درجه چهار خواهد بود و در  مورد جرایمی که مجازات قانونی آنها قطع عضو یا حبس تعزیری درجه چهار می باشد دادگاه کیفری مجازات شروع به جرم را  حبس تعزیری درجه پنج مدنظر قرار داده است و همچنین در جرایمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی یا حبس تعزیری درجه پنج است، در صورتی که شخص مرتکب،  اقدام به شروع به اجرای جرم نموده باشد ولی به علت عامل خارج از اراده او، قصدش معلق گردد  و اقدامات او موفقیت آمیز نبوده و عمل او ناتمام باقی بماند، آن شخص به حبس تعزیری یا شلاق یا جزای نقدی درجه شش محکوم می‌شود.

شاید دوست داشته باشید بخوانید  مستثنیات دین

دردعوای کیفری هرگاه رفتار ارتکابی که از ناحیه مرتکب رخ می دهد، ارتباط مستقیم با ارتکاب جرم داشته باشد، ولی  به دلایل مادی که مرتکب از آنها بی‌اطلاع است وقوع جرم امکان پذیر نیوده باشد، اقدام انجام‌شده در حکم شروع به جرم می باشد.

دعاوی کیفری

شروع به جرم در دعاوی کیفری مستوجب تعزیر

شروع به ارتکاب جرم در جرایمی که مجازات‌های تعزیری و بازدارنده  برای آن قائل شده است قابلیت مجازات در زمانی خواهد بود که در قانون به آن تصریح نموده شده باشد.

در صورتی که برای اعمال و  فعالیت مجرمانه ای که مرتکب انجام می دهد ، ‌مانند مسیری که بزهکار در آن قرار می گیرد  و به پیش می‌رود، آغاز و پایانی قائل بشویم  بایستی برای این مراحل مختلفی که در این مسیر  به وجود می آید تفکیک در نظر گرفت. به این دلیل که جرم، با اندیشه و تصور ذهنی آغاز می گردد و بعد از آن با تصمیم بر ارتکاب جرم در ادامه آن با تهیه مقدمات و در آخر شروع به آن کامل می گردد.

در دعاوی کیفری هرگاه بزهکار در عمل به مقصود و نتیجه مدنظرش برسد و به طور کامل نتیجه‌ای که بدست می آورد جرم کامل است بدون هیچ تردیدی، قابل مجازات می باشد ولی در صورتی که بزهکار، در تلاش خود به مانعی برخورد کرده و متوقف ‌گردد و یا اینکه به واسطه دلایل دیگری، نتواند به نتیجه مجرمانه دست پیدا نماید و افعال تجلی بیرونی پیدا نکرده باشد اصولاً قابل مجازات نخواهد بود و حتی در اکثر موارد تصمیم قاطع بر ارتکاب جرم نیز از سیطره احکام جزایی خارج می شود.

استثنائات شروع به جرم

در دعاوی کیفری هرگاه دو یا چند نفر، اجتماع و تبانی در خصوص جرایمی که بر ضد امنیت کشور  است را مرتکب گردند و  یا زمانی که شخصی فرد دیگری را به قتل تهدید کرده باشد در چنین مواقعی، می بینیم که رفتار که از شخص سرزده است جرم مستقلی را تشکیل خواهد داد و دادگاه کیفری بر این مبنا وارد رسیدگی می گردد و مبادرت به صدور حکم می نماید.  در حقیقت، در چنین مواردی، قانونگذار از این حیث، تصمیم بر ارتکاب جرم را قابل مجازات می شناسددر نتیجه تصمیم مربوطه، در رفتار بزهکار خود را نشان خواهد داد و در غیر این صورت، صرف تصمیمی که برای واقعیت بخشیدن به آن، هیچ تلاشی به عمل نیامده، قابل تعقیب و مجازات نیز نخواهد بود.

شاید دوست داشته باشید بخوانید  دعاوی کیفری و صلاحیت دادگاه

در دعاوی کیفری در زمانی که مجرم، نتیجه حاصل از ارتکاب جرم را خواستار بوده باشد قصد مجرمانه نسبت به او محرز می باشد خواه اشراف دقیق بر قصد خود داشته یا نداشته باشد و خواه نتیجه به دست آمده، منطبق با خواسته او باشد یا خیر. می توان به این نتیجه رسید که عنصر روانی جرم و قصد مجرمانه، در جرایم عمدی که قصد مجرمانه، به تنهایی جرم و قابل مجازات نیست مورد توجه است . ملاک خواهد بود.

در دعاوی کیفری در صورت زمینه‌سازی و تهیه وسایل لازم برای ارتکاب یک جرم، هر چند افعال مادی به شمار رفته است ولی به دلیل اینکه قصد مرتکب را به وضوح آشکار نکرده است، نمی‌توان او را به این علت، قابل تعقیب و مجازات دانست.

به طور کلی مطابق بر ماده ۱۲۳ قانون مجازات اسلامی، مجرد قصد ارتکاب جرم یا عملیات و اقداماتی که فقط مقدمه جرم خواهد بود و ارتباط مستقیم با وقوع جرم ندارد، شروع به جرم نخواهد بود و به این دلیل و از این جهت قابل تعقیب کیفری نخواهد بود.

شروع به جرم در زمان شکل‌گیری جرم

در دعاوی کیفری در زمانی که عنصر مادی شروع به جرم در حال شکل گرفتن خواهد بود در صورتی که  برای مرتکب انصرافی اتفاق نیافتد و مانعی او را از ادامه اعمال و رفتارش باز ندارد جرم، به وقوع خواهد پیوست و مجازات آن جرم برای او در نظر گرفته می شود ولی در زمانی که اوضاع و احوال تغییر کرده باشد تحقق شروع به جرم، محتمل خواهد بود.

 

منابع: برگرفته از قوانین ومقررات جزایی

برگرفته از محشای قانون مجازات اسلامی/ ایرج گلدوزیان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *