خیانت در امانت یکی از جرایمی است که در دین اسلام به شدت مورد تقبیح قرار گرفته است و مجازات اسلامی سنگینی نیز برای آن در نظر گرفته شده است. به زبان ساده زمانی که مالی از طرف مالک، صاحب قانونی یا با اجازه مالک به شخصی سپرده می شود، امانت دادن می گویند. مال امانت داده شده ممکن است بعداً پس گرفته شود یا بر اساس خواسته مالک اصلی در راه خاصی مصرف شود. در صورتی که فردی که مال به او امانت داده شده است، مال مورد نظر را تصرف کند یا از آن در راهی غیر از آن چه که مالک خواسته بود استفاده کند و حتی آن را مفقود کند یا از بین ببرد، در امانت خیانت کرده است و به همین دلیل باید مجازات شود.
بر اساس آموزه های دینی خیانت در امانت بسیار مذموم است. آیات و روایات زیادی در مورد این موضوع وجود دارد. در نامه های امام علی به مالک اشتر نیز مجازات های سختی برای آن در نظر گرفته شده است. بر همین اساس قانون گذار در قانون مجازات اسلامی برای جرایم خیانت در امانت مجازات هایی را در نظر گرفته است. برای آشنا شدن بیشتر با مجازات های این جرم با ما همراه باشید.

نحوه اثبات جرم خیانت در امانت

همان طور که توضیح دادیم، در صورتی این جرم به صورت قانونی رخ داده است که، مالی از سوی مالک یا فردی با اجازه مالک در اختیار شخصی قرار گرفته باشد و آن فرد از آن مال به ضرر مالک یا در راستای سود خود استفاده، تصاحب و تلف یا مفقود کند جرم خیانت در امانت را مرتکب شده است. بازگشت ندادن مال به هر دلیلی یا مصرف نشدن آن در راهی که امانت دهنده مشخص کرده است نیز از مصادیق این جرم هستند. در اینجا یک نکته مهم وجود دارد که نباید فراموش شود. اگر امین یا فردی که امانت در نزد او قرار گرفته است برای جلوگیری از ضرر مالک مال آن را تصاحب یا مفقود کرده است از سوی قانون مجرم شناخته نخواهد شد. نکته مهم دیگر این است که در زمان اعلام جرم ابتدا باید ثابت شود که اساساً مالی به فرد مورد نظر سپرده شده است یا نه. در صورتی که شاکی نتواند ثابت کند مال مورد نظر را به فرد امین سپرده است، نمی توان این جرم را اثبات کرد.

مصادیق امانت در خیانت در قانون مجازات اسلامی

بر طبق ماده ۶۷۳ و ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی مصادیق مشخص شده ای نیز برای این جرم وجود دارد. طبق ماده ۶۷۳ “هر کس از سفید مهر یا سفید امضایی که به او سپرده شده یا به هر طریق به دست آورده است، سوء استفاده کند” و طبق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی “هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل ‌سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیای مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی‌ برسد و شخصی که آن اشیا نزد او بوده، آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود کند” مجرم امانت در خیانت شناخته خواهد شد. در ادامه با احکام مجازات در خیانت نیز بیشتر آشنا می شویم.

بررسی حکم خیانت در امانت

همان طور که گفته شد خیانت در امانت یکی از جرایمی است که در قانون مجازات اسلامی احکام سختی برای آن در نظر گرفته است. جرایم آن به شکلی هستند که موجب خدشه دار شدن حیثیت عمومی می شوند، به همین دلیل قانون گذار این جرایم را غیر قابل بازگشت می داند. این موضوع به این معنا است که احکام خیانت در امانت دو جنبه عمومی و خصوصی دارند. جنبه خصوصی مربوط به شاکی و مدعی است که اگر با گذشت شاکی یا شاکیان همراه باشد تنها همین جنبه جرم را رفع می کند.
اما در جنبه عمومی همچنان مجازات تعزیری طبق ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی حتی با رضایت شکات به قوت خود باقی خواهد ماند. از طرفی با توجه به ماده ۳۰ قانون مجازات اسلامی، این جرم جزء جرایمی است که قابل تعلیق نیستند. همان طور که مشاهده می کنید قانون با مجرمان خیانت در امانت به شدت برخورد می کند.

مجازات های تعیین شده

در شرایط مختلف با توجه به رضایت یا عدم رضایت شاکی و تشخیص قاضی مجازات های مختلفی از حبس تا تبعید برای این جرم در نظر گرفته شده است. مجازات آن در ماده ۶۷۳،۶۷۴، ۲۲، ۳۰ و ۱۹ قانون مجازات اسلامی تعیین شده است. ماده ۶۷۳ و۶۷۴ قانون مجازات اسلامی اصلی ترین ماده قانون تعیین کننده مجازات برای خیانت در امانت است که بر اساس آن، مجرمین به شش ماه تا سه سال حبس محکوم می شوند. البته با توجه به ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی در صورت رضایت شاکی، مجازات تعیین شده موجب تخفیف خواهد شد.
با این حال علاوه بر ماده ۶۷۴، قانون گذار در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی نیز، مجازات هایی را برای جرم خیانت در امانت در نظر گرفته است. بر اساس این ماده قانون مجازات اسلامی، دادگاه این حق را دارد که در صورت محرز شدن عمدی بودن جرم و محکوم شدن مجرم به مجازات های تعزیری و یا بازدارنده مانند حبس، از مجازات های دیگری به عنوان تتمیم حکم استفاده نمایند. این مجازات های تکمیلی شامل محروم شدن از حقوق اجتماعی، ممنوعیت اقامت در یک منطقه یا تبعید به یک منطقه دیگر است.

در چه صورتی یک مال امانت محسوب می شود؟

در قانون و شرع تنها مالی به عنوان امانت محسوب می شود که توسط مالک و صاحب مشروع و قانونی آن در نزد فرد دیگری قرار گرفته باشد. به این ترتیب در زمانی که بحث خیانت در امانت مطرح می شود ابتدا باید اثبات شود مالک قانونی مال همان کسی است که مال را به امانت گذاشته است. با توجه به این توضیحات اگر مالی که از طریق سرقت یا غصب به دست آمده باشد در اختیار امینی قرار گیرد و در نزد آن فرد مفقود، تصاحب و یا تلف شود این جرم رخ نداده است و آن مال امانت نخواهد بود.

آیا خیانت در امانت کلاهبرداری است؟

بسیاری از افراد کلاهبرداری و حتی سرقت را با خیانت در امانت اشتباه می گیرند. برای این که این جرم اثبات شود، باید به مالک یا صاحب مال به دلیل رفتار امین مورد ضرر واقع شوند. به زبان ساده تر اگر فردی که مال در نزد او قرار دارد از مال مورد نظر نفعی نبرد اما به هر دلیلی موجب ضرر صاحب مال شود باز هم این جرم رخ داده است. اما در کلاهبرداری شرط وقوع جرم منتفع شدن یا سود کردن فرد کلاهبردار است. علاوه بر این در کلاهبرداری، مجرم با استفاده از اقدامات متقلبانه مال دیگران را تصرف می کند؛ اما در خیانت در امانت، صاحب مال با اختیار خود مال خود را در اختیار امین می گذارد. به این ترتیب تفاوت زیادی بین کلاهبرداری و خیانت در امانت وجود دارد. مجازات های متفاوتی نیز برای این دو جرم در نظر گرفته شده است.